Ile jest ksiąg w Biblii? 66, 73, 24 czy 81 – skąd biorą się różnice?
Biblia katolicka zawiera 73 księgi: 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego Testamentu. Większość Biblii protestanckich ma 66 ksiąg: 39 Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu. Żydowski Tanach liczy natomiast 24 księgi, choć jego zasadnicza zawartość odpowiada 39 księgom protestanckiego Starego Testamentu. W tradycjach prawosławnych liczba ksiąg jest większa i nie jest jednakowa we wszystkich Kościołach.
Dlatego odpowiedź „Biblia ma 66 ksiąg” albo „Biblia ma 73 księgi” może być poprawna — ale tylko wtedy, gdy wiadomo, o której Biblii mówimy.
Najważniejsza różnica dotyczy Starego Testamentu. Zasadniczy kanon Nowego Testamentu obejmujący 27 ksiąg jest wspólny dla katolików, większości protestantów i głównych tradycji prawosławnych. Różnice między Bibliami dotyczą przede wszystkim tego, które starożytne pisma zalicza się do Starego Testamentu oraz w jaki sposób poszczególne księgi są liczone.
| Tradycja | Stary Testament / Pisma hebrajskie | Nowy Testament | Łącznie |
|---|---|---|---|
| protestancka | 39 | 27 | 66 |
| katolicka | 46 | 27 | 73 |
| żydowski Tanach | 24 | nie dotyczy | 24 |
| prawosławna | liczba zależy od tradycji i sposobu liczenia | zwykle 27 | liczba zmienna |
| etiopska tradycja Tewahedo | własny, szerszy kanon | również szersza tradycja kanoniczna | tradycyjnie 81 |
Oficjalny Katechizm Kościoła katolickiego podaje 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 Nowego, czyli łącznie 73. Society of Biblical Literature opisuje natomiast Biblię hebrajską jako zbiór 24 ksiąg podzielonych na Torę, Proroków i Pisma.
Skąd jednak biorą się tak duże różnice?
Najpierw: czym właściwie jest „księga Biblii”?
Współczesny czytelnik widzi Biblię jako jeden gruby tom. Nazwa może więc sugerować, że mamy do czynienia z jedną książką podobną do współczesnej powieści.
Tak nie jest.
Biblia jest biblioteką wielu tekstów.
Powstawały one w różnych epokach, środowiskach i językach. Znajdziemy wśród nich narracje historyczne, prawo, poezję, przysłowia, teksty prorockie, Ewangelie, listy i literaturę apokaliptyczną.
Samo greckie słowo biblia, od którego pochodzi polska „Biblia”, jest związane z ideą „ksiąg”.
Kiedy więc pytamy, ile ksiąg jest w Biblii, tak naprawdę pytamy:
ile odrębnych pism dana wspólnota religijna uznaje za należące do swojego kanonu Pisma Świętego?
Tu pojawia się drugie ważne słowo.
Co to jest kanon Biblii?
Kanon biblijny to zbiór ksiąg uznawanych przez daną wspólnotę religijną za Pismo Święte.
Nie należy wyobrażać sobie, że wszystkie księgi Biblii powstały jednocześnie, zostały od razu zebrane w jeden tom, ponumerowane i od początku posiadały dokładnie taki sam status.
Proces był stopniowy.
Poszczególne pisma powstawały, były przepisywane, czytane publicznie, tłumaczone i przekazywane kolejnym pokoleniom. W przypadku części tekstów ich szczególny autorytet był szeroko uznawany bardzo wcześnie. Status innych pozostawał przez pewien czas przedmiotem dyskusji.
Dlatego „kanon” oznacza nie tylko listę książek wydrukowaną na początku dzisiejszej Biblii. Jest wynikiem historii przekazywania i rozpoznawania tekstów przez konkretne wspólnoty.
To właśnie dlatego judaizm, katolicyzm, protestantyzm i prawosławie nie posiadają całkowicie identycznego kanonu.
Cambridge Companion do Biblii hebrajskiej podkreśla wprost, że kanony żydowski, protestancki, rzymskokatolicki i prawosławny różnią się między sobą.
Ile ksiąg ma Biblia katolicka?
Biblia katolicka ma 73 księgi.
Obejmuje:
46 ksiąg Starego Testamentu
oraz
27 ksiąg Nowego Testamentu.
Tę liczbę podaje oficjalnie Katechizm Kościoła katolickiego.
Warto przy tym zauważyć interesujący szczegół: Katechizm zaznacza, że można mówić o 45 księgach Starego Testamentu, jeśli Jeremiasza i Lamentacje policzy się razem. W standardowym współczesnym liczeniu są jednak rozdzielone i stąd używana jest liczba 46.
Jakie księgi dodatkowe ma katolicki Stary Testament?
W porównaniu z większością protestanckich Biblii katolicki Stary Testament zawiera siedem ksiąg określanych jako deuterokanoniczne:
Księgę Tobiasza, Księgę Judyty, Księgę Mądrości, Mądrość Syracha, Księgę Barucha oraz 1 i 2 Księgę Machabejską.
Ponadto katolickie wersje Księgi Estery i Księgi Daniela zawierają fragmenty nieobecne w protestanckim kanonie Starego Testamentu.
Cambridge wymienia właśnie Tobiasza, Judytę, dodatki do Estery, Mądrość Salomona, Syracha, Barucha, dodatki do Daniela oraz 1 i 2 Machabejską jako teksty występujące w rzymskokatolickich, greckich i słowiańskich tradycjach biblijnych poza 24-księgowym kanonem hebrajskim.
Dlaczego mówi się o siedmiu księgach, skoro są jeszcze dodatki do Estery i Daniela?
Ponieważ dodatki do Estery i Daniela nie są w katolickiej Biblii liczone jako osobne księgi.
Stanowią część już istniejących ksiąg.
Dlatego różnica pomiędzy:
39 księgami protestanckiego Starego Testamentu
a
46 księgami katolickiego Starego Testamentu
wynosi siedem ksiąg, mimo że różnic tekstowych jest trochę więcej.
Ile ksiąg ma Biblia protestancka?
Większość współczesnych Biblii protestanckich zawiera 66 ksiąg: 39 Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu.
To właśnie liczba 66 jest szczególnie rozpowszechniona w środowiskach ewangelikalnych, baptystycznych, zielonoświątkowych, reformowanych i wielu innych tradycjach protestanckich.
Różnica względem Biblii katolickiej dotyczy Starego Testamentu.
Protestancki kanon nie zalicza siedmiu ksiąg deuterokanonicznych do ksiąg posiadających ten sam status kanoniczny co pozostałe księgi Starego Testamentu.
Historia jest jednak bardziej skomplikowana niż popularne zdanie:
„Protestanci wyrzucili siedem ksiąg z Biblii”.
W okresie reformacji dyskusja dotyczyła statusu ksiąg, które już wcześniej były różnie oceniane przez chrześcijańskich autorów.
Najnowsza synteza Oxford University Press dotycząca reformacji wskazuje, że reformatorzy odziedziczyli średniowieczną tradycję biblijną, lecz ponownie podjęli znacznie starszy spór dotyczący kanonu. Opowiadając się za linią związaną z Hieronimem i kanonem hebrajskim, przyznali księgom później nazywanym Apokryfami niższy status.
Nie znaczy to, że pierwsze protestanckie Biblie zawsze całkowicie je pomijały.
Na przykład w tradycji luterańskiej księgi te mogły znajdować się w oddzielnej części Biblii jako teksty użyteczne do czytania, choć nie traktowano ich jako podstawy doktryny na równi z kanonem.
Oxford zwraca uwagę, że nawet Luter i Kalwin wysoko oceniali przynajmniej część tych ksiąg. Dopiero późniejsze tradycje protestanckie szerzej rozpowszechniły praktykę całkowitego pomijania Apokryfów w drukowanych Bibliach.
Dlaczego Biblia żydowska ma tylko 24 księgi?
Tutaj pojawia się pozorny paradoks.
Żydowski Tanach posiada 24 księgi, a protestancki Stary Testament 39, ale zasadniczo chodzi o ten sam zestaw tekstów.
Jak 24 może być równe 39?
Odpowiedź jest prosta:
księgi są inaczej grupowane i liczone.
Society of Biblical Literature opisuje Biblię hebrajską jako 24 księgi podzielone na trzy części:
Torę,
Proroków,
oraz Pisma.
W Tanachu:
1 i 2 Księga Samuela są jedną księgą — Samuel;
1 i 2 Księga Królewska są jedną — Królowie;
1 i 2 Księga Kronik są jedną — Kroniki;
Ezdrasz i Nehemiasz są liczeni razem;
a dwunastu proroków od Ozeasza do Malachiasza tworzy jedną księgę nazywaną Dwunastoma.
Jeżeli rozdzielimy te zbiory w sposób charakterystyczny dla późniejszej Biblii chrześcijańskiej, 24 księgi zaczynają być liczone jako 39.
Dlatego nie należy mówić:
„Żydzi usunęli piętnaście ksiąg z protestanckiego Starego Testamentu”.
Nie chodzi tutaj o brak tekstów.
Chodzi przede wszystkim o inny sposób liczenia i organizacji tego samego zasadniczego korpusu.
Jak jest zbudowany Tanach?
Nazwa Tanach jest akronimem pochodzącym od nazw jego trzech części.
Tora — Prawo.
Newi’im — Prorocy.
Ketuwim — Pisma.
Society of Biblical Literature podaje następujący układ: pięć ksiąg Tory, osiem ksiąg Proroków i jedenaście ksiąg Pism, czyli razem 24.
To istotne także dlatego, że kolejność ksiąg Tanachu jest inna niż kolejność protestanckiego Starego Testamentu.
Protestancka Biblia kończy Stary Testament Księgą Malachiasza.
Tanach kończy się natomiast Księgą Kronik.
To pokazuje, że nawet wtedy, gdy zbiór zawiera zasadniczo te same teksty, sposób ich organizacji może tworzyć inną strukturę literacką i interpretacyjną.
Dlaczego katolicy mają 73 księgi, a protestanci 66?
Najkrótsza odpowiedź brzmi:
ponieważ inaczej określają kanon Starego Testamentu.
Protestanci przyjęli jako normatywny zestaw odpowiadający zasadniczo późniejszemu hebrajskiemu kanonowi żydowskiemu.
Katolicy zachowali w kanonie również księgi funkcjonujące w szerszej tradycji chrześcijańskiej i greckiej.
Nie należy jednak przedstawiać historii tak, jakby od pierwszego wieku istniały dwie gotowe książki:
„Biblia 66 ksiąg”
oraz
„Biblia 73 ksiąg”.
Proces formowania się kanonów trwał długo.
W starożytnym chrześcijaństwie istniały różnice zdań dotyczące statusu części tekstów. Badania Oxfordu podsumowują, że księgi deuterokanoniczne były obecne w chrześcijańskich Bibliach od bardzo wczesnego okresu, ale jednocześnie ich dokładny autorytet był przez stulecia dyskutowany.
Szesnasty wiek okazał się przełomowy.
Reformacja utrwaliła krótszy protestancki kanon Starego Testamentu, natomiast Sobór Trydencki potwierdził pełny kanoniczny status ksiąg deuterokanonicznych dla Kościoła rzymskokatolickiego. Oxford opisuje ten okres jako moment, w którym wcześniejsza niejednoznaczność została zastąpiona wyraźniejszymi, przeciwstawnymi stanowiskami wyznaniowymi.
Czy Sobór Trydencki dodał siedem ksiąg do Biblii?
Nie, jeżeli przez „dodał” rozumiemy stworzenie nowych ksiąg lub pierwsze umieszczenie ich w chrześcijańskiej Biblii.
Księgi te są znacznie starsze od Soboru Trydenckiego i były używane przez chrześcijan wiele stuleci wcześniej.
Z drugiej strony nie należy również mówić, że ich status nigdy nie budził żadnych dyskusji.
Oxford podkreśla, że spór o autorytet tych pism istniał już w starożytności.
Precyzyjniej należy więc powiedzieć:
Sobór Trydencki w XVI wieku definitywnie określił dla Kościoła katolickiego kanoniczny status zbioru obejmującego księgi deuterokanoniczne.
To różni się zarówno od zdania:
„Trydent wymyślił siedem ksiąg”,
jak i:
„przed Trydentem nigdy nie było żadnych sporów dotyczących ich statusu”.
Oba uproszczenia zniekształcają historię.
Ile ksiąg ma Biblia prawosławna?
Tutaj odpowiedź wymaga większej ostrożności.
Nie istnieje jedna liczba, którą można bez zastrzeżeń przypisać wszystkim tradycjom prawosławnym.
Kościoły prawosławne zasadniczo przyjmują szerszy Stary Testament związany z tradycją Septuaginty. Orthodox Church in America wyjaśnia, że księgi nazywane przez protestantów Apokryfami są w prawosławiu częścią „dłuższego kanonu” i są traktowane jako należące do Starego Testamentu.
Prawosławna tradycja obejmuje więc księgi znane katolikom, takie jak Tobiasz, Judyta, Mądrość Salomona, Syrach czy Machabejskie, ale w części Kościołów również teksty niewchodzące do katolickiego kanonu.
Cambridge wskazuje na przykład:
1 Ezdrasza,
Modlitwę Manassesa,
Psalm 151,
3 Księgę Machabejską,
a w niektórych tradycjach także kolejne teksty lub dodatki.
Orthodox Church in America również wymienia 1 i 2 Ezdrasza, Tobiasza, Judytę i Machabejskie jako elementy prawosławnej tradycji Starego Testamentu.
Dlatego spotykane w popularnych zestawieniach liczby około 76–77 ksiąg mogą być użyteczne orientacyjnie, ale nie powinny być traktowane jako jedna uniwersalna liczba obowiązująca wszystkie Kościoły prawosławne. Różnice zależą zarówno od konkretnej tradycji kościelnej, jak i od sposobu liczenia poszczególnych tekstów.
A Biblia etiopska – czy naprawdę ma 81 ksiąg?
Etiopska tradycja prawosławna Tewahedo jest zwykle opisywana jako posiadająca kanon 81 ksiąg.
Oficjalna strona Ethiopian Orthodox Tewahedo Church odnosi się do tradycji „81 świętych ksiąg”.
To jeden z najszerszych historycznie funkcjonujących kanonów chrześcijańskich.
Sprawa również tutaj jest jednak bardziej skomplikowana niż sama liczba 81. W literaturze dotyczącej etiopskiego chrześcijaństwa rozróżnia się między różnymi zakresami kanonu, a sposób liczenia poszczególnych ksiąg nie zawsze odpowiada zachodnim konwencjom.
Dlatego liczba 81 jest użyteczną nazwą tradycji kanonicznej, ale porównywanie jej mechanicznie z katolickimi 73 i protestanckimi 66 może prowadzić do uproszczeń.
Czy wszystkie chrześcijańskie Biblie mają ten sam Nowy Testament?
W najważniejszych współczesnych tradycjach chrześcijańskich kanon Nowego Testamentu obejmuje 27 ksiąg.
Są to cztery Ewangelie, Dzieje Apostolskie, listy oraz Apokalipsa.
W tym sensie największa dzisiejsza różnica pomiędzy Biblią katolicką i protestancką nie dotyczy Nowego Testamentu.
Katolicki Katechizm wymienia dokładnie 27 ksiąg Nowego Testamentu. Orthodox Church in America przedstawia ten sam zasadniczy zestaw: Ewangelie, Dzieje Apostolskie, listy Pawła, listy powszechne i Apokalipsę.
Historia jego powstania nie była jednak natychmiastowa.
Niektóre pisma, takie jak cztery Ewangelie czy część listów Pawła, zostały szeroko przyjęte stosunkowo wcześnie. Status innych przez pewien czas różnił się pomiędzy wspólnotami.
Ostateczny 27-księgowy zbiór jest rezultatem stopniowego procesu wczesnochrześcijańskiej recepcji.
Dlatego również w odniesieniu do Nowego Testamentu nie należy wyobrażać sobie, że w chwili napisania ostatniej księgi natychmiast powstał oprawiony tom z dzisiejszym spisem treści.
Dlaczego liczenie ksiąg jest bardziej skomplikowane, niż się wydaje?
Ponieważ liczba ksiąg nie zawsze oznacza różnicę liczby tekstów.
Przykład Tanachu jest najbardziej oczywisty.
24 i 39 mogą opisywać zasadniczo ten sam materiał.
Dlaczego?
Ponieważ można policzyć:
Samuela jako jedną księgę albo 1 i 2 Samuela jako dwie;
Królów jako jedną albo 1 i 2 Królewską jako dwie;
Kroniki jako jedną albo dwie;
Ezdrasza-Nehemiasza jako jedno dzieło albo dwa;
Dwunastu Proroków jako jedną księgę albo dwanaście.
Dlatego gdy dwie osoby podają różną liczbę ksiąg, pierwszym pytaniem powinno być:
czy rzeczywiście mówią o innych tekstach, czy tylko inaczej je liczą?
To samo dotyczy części tradycji prawosławnych i etiopskiej.
Czy „księga” od początku była osobną książką?
Nie w dzisiejszym sensie.
W starożytności teksty mogły funkcjonować na oddzielnych zwojach lub kodeksach.
Podział jednego dzieła na dwie księgi mógł być związany między innymi z fizycznymi ograniczeniami nośnika.
Przykładem są Samuel, Królowie czy Kroniki.
Dlatego nasze współczesne:
„1 Samuel”
i
„2 Samuel”
nie muszą oznaczać dwóch całkowicie niezależnych dzieł w takim znaczeniu, w jakim rozumiemy dwie współczesne powieści.
Późniejsze sposoby drukowania Biblii utrwaliły określony sposób dzielenia tekstów, który wpływa także na liczbę podawaną w spisie treści.
Jakie księgi są wspólne dla katolików i protestantów?
Najprościej można powiedzieć:
wszystkie 66 ksiąg protestanckiej Biblii występują również w katolickim kanonie, choć ich układ, nazwy i czasem zakres tekstu mogą się różnić.
Katolicka Biblia dodaje do tego zestawu siedem ksiąg Starego Testamentu oraz zachowuje dodatkowe części Estery i Daniela.
Nie powinno się jednak z tego wyciągać wniosku, że katolicki kanon powstał po prostu poprzez wzięcie współczesnej Biblii protestanckiej i dopisanie siedmiu książek.
Historycznie oba współczesne układy są wynikiem znacznie dłuższego rozwoju.
To bardzo ważne rozróżnienie.
Co to są księgi deuterokanoniczne?
W katolicyzmie terminem deuterokanoniczne określa się siedem ksiąg Starego Testamentu oraz związane z nimi części Estery i Daniela, które nie należą do protestanckiego kanonu Starego Testamentu.
Przedrostek deutero- oznacza „drugi”.
Nie oznacza to jednak, że katolicy traktują te księgi jako natchnione w mniejszym stopniu.
W kanonie katolickim mają status Pisma Świętego.
Cambridge zwraca uwagę, że terminologia sama zależy od tradycji. Katolicy mówią o księgach deuterokanonicznych, protestanci tradycyjnie o Apokryfach, a w prawosławiu można spotkać określenie Anagignoskomena, czyli teksty „czytane” lub „godne czytania”.
To dobry przykład pokazujący, że nawet nazwa książki może już odzwierciedlać stanowisko dotyczące jej kanoniczności.
Czy Apokryfy to „ukryte księgi Biblii”?
Nie w sensie sensacyjnych „ksiąg, które Kościół ukrywa”.
Teksty te są znane, wydawane, tłumaczone i badane.
Problem dotyczy ich statusu kanonicznego, a nie istnienia.
Na przykład Księgę Tobiasza można bez problemu przeczytać w Biblii katolickiej. Protestant może również kupić wydanie Biblii zawierające osobną część Apokryfów.
Oxford podkreśla, że w czasie reformacji nawet protestanci często nie odrzucali wartości tych tekstów, choć odmawiali im statusu równego księgom kanonicznym.
Dlatego określenie „zaginione księgi Biblii” bywa bardzo mylące.
Wiele takich pism nigdy nie zaginęło.
Po prostu konkretna tradycja religijna nie zalicza ich do swojego kanonu.
Czy Septuaginta miała więcej ksiąg?
Septuaginta jest starożytną tradycją greckiego przekładu żydowskich Pism.
Ma ogromne znaczenie dla historii chrześcijańskiej Biblii, ponieważ pierwsi chrześcijanie funkcjonowali w świecie, w którym greckie teksty Pisma były szeroko używane.
Jednocześnie należy uważać na zdanie:
„Septuaginta miała dokładnie taki sam spis treści jak dzisiejsza Biblia katolicka”.
„Septuaginta” nie była od początku jednym jednolicie oprawionym tomem posiadającym niezmienny spis treści odpowiadający jednej współczesnej denominacji.
Starożytne greckie rękopisy i późniejsze tradycje chrześcijańskie wykazują różnice w zestawie przekazywanych tekstów.
To między innymi dlatego prawosławny kanon wywodzący się silniej z tradycji Septuaginty może być szerszy od rzymskokatolickiego.
Cambridge wymienia teksty obecne w greckich i słowiańskich tradycjach biblijnych poza rzymskokatolickim zbiorem, między innymi 1 Ezdrasza, 3 Machabejską, Modlitwę Manassesa oraz Psalm 151.
Czy Jezus miał Biblię z 39, 46 czy 73 księgami?
Postawione w ten sposób pytanie jest anachroniczne.
Jezus żył na długo przed powstaniem współczesnych drukowanych Biblii i przed ostatecznym ukształtowaniem późniejszych denominacyjnych sposobów liczenia ksiąg.
W I wieku istniały święte Pisma Izraela, czytane w języku hebrajskim i aramejskim oraz w tradycjach greckich.
Nie należy więc wyobrażać sobie Jezusa trzymającego w ręku tom identyczny ze współczesną katolicką albo protestancką Biblią i posiadający wydrukowany spis 39 czy 46 ksiąg.
Pytanie historyczne brzmi raczej:
które teksty były wówczas uznawane za autorytatywne i jak wyglądały granice zbioru Pism w różnych środowiskach żydowskich?
To zagadnienie jest bardziej złożone niż samo liczenie.
Czy liczba ksiąg mówi, która Biblia jest „prawdziwa”?
Nie.
Sama liczba 66, 73 czy 81 niczego jeszcze nie rozstrzyga.
Aby odpowiedzieć na pytanie o właściwy kanon, trzeba przejść do innych zagadnień:
Jak kształtował się kanon żydowski?
Jakie teksty były używane przez pierwszych chrześcijan?
Jakie listy ksiąg znajdujemy u autorów starożytnych?
Jaki status miały księgi deuterokanoniczne?
Jak poszczególne tradycje rozumieją autorytet Kościoła, Tradycji i kanonu?
To są już pytania historyczne i teologiczne.
Samo:
„moja Biblia ma więcej ksiąg”
albo:
„moja Biblia ma dokładnie tyle co kanon hebrajski”
nie jest jeszcze wystarczającym argumentem.
Czy wszystkie 73 księgi Biblii katolickiej mają taki sam status?
W katolickiej doktrynie wszystkie księgi należące do kanonu są przyjmowane jako kanoniczne i natchnione.
Określenie „deuterokanoniczny” nie oznacza zatem:
„trochę mniej natchniony”.
Opisuje raczej historię rozpoznawania i klasyfikowania tych tekstów.
Oficjalny Katechizm umieszcza Tobiasza, Judytę, Mądrość, Syracha, Barucha i Machabejskie w tej samej liście kanonicznych ksiąg Starego Testamentu.
W protestantyzmie sytuacja wygląda inaczej: teksty te nie należą do właściwego kanonu Pisma.
W części tradycji mogą być jednak czytane jako literatura historyczna lub duchowa.
Czy Biblia 66-księgowa jest krótsza od katolickiej?
Tak, jeżeli porównujemy typową współczesną Biblię protestancką z katolicką.
Nie chodzi tylko o siedem dodatkowych tytułów.
Katolicka Biblia zawiera również dłuższe wersje Estery i Daniela.
Dlatego różnica liczby stron może być większa niż sugerowałoby proste:
73 minus 66 = 7.
W praktyce objętość konkretnego wydania zależy oczywiście także od tłumaczenia, rozmiaru czcionki, komentarzy, przypisów czy układu stron.
Ile ksiąg ma sam Stary Testament?
Nie ma jednej liczby bez podania tradycji.
W typowej Biblii protestanckiej:
39.
W katolickiej:
46.
W Tanachu:
24, przy czym znaczną część różnicy względem protestanckich 39 wyjaśnia inny sposób grupowania tych samych tekstów.
W tradycjach prawosławnych zakres Starego Testamentu jest jeszcze szerszy i może różnić się pomiędzy Kościołami.
Ile ksiąg ma Nowy Testament?
27 ksiąg.
To odpowiedź znacznie prostsza.
W katolickiej, protestanckiej i zasadniczym nurcie prawosławnej tradycji chrześcijańskiej znajdziemy:
cztery Ewangelie,
Dzieje Apostolskie,
listy,
oraz Apokalipsę.
Różnice w kolejności niektórych ksiąg lub tradycyjnym sposobie ich grupowania nie zmieniają podstawowej liczby 27.
Jak samodzielnie sprawdzić, ile ksiąg ma konkretna Biblia?
Najprostsza metoda to nie patrzeć na napis „Pismo Święte” na okładce, lecz otworzyć spis treści.
Następnie sprawdź trzy rzeczy.
Po pierwsze: czy pomiędzy księgami znajdują się Tobiasz, Judyta, Mądrość, Syrach, Baruch i Machabejskie?
Jeżeli tak, wydanie nie reprezentuje typowego 66-księgowego kanonu protestanckiego.
Po drugie: sprawdź Daniela i Esterę. W katolickich oraz szerszych tradycjach występują tam partie tekstu nieobecne w typowych wydaniach protestanckich.
Po trzecie: zobacz informacje wydawcy dotyczące tradycji i przekładu.
Sama nazwa tłumaczenia często wiele wyjaśnia, ale spis treści jest najprostszym dowodem tego, co faktycznie znajduje się w danym egzemplarzu.
Czy liczba ksiąg zależy od przekładu?
Nie przede wszystkim.
Przekład i kanon to dwie różne rzeczy.
Przekład odpowiada na pytanie:
„Jak tekst hebrajski, aramejski lub grecki oddano po polsku?”.
Kanon odpowiada:
„Które księgi znalazły się w zbiorze?”.
Można teoretycznie używać podobnej metody tłumaczenia, a jednocześnie wydawać Biblię w różnych konfiguracjach kanonicznych.
Dlatego różnica między Biblią katolicką i protestancką nie sprowadza się po prostu do tego, że „jedna jest inaczej przetłumaczona”.
Najpierw różni je zakres Starego Testamentu.
Dopiero później można analizować różnice translatorskie.
Dlaczego warto znać liczbę ksiąg Biblii?
Nie chodzi o zapamiętanie liczby na quiz religijny.
Świadomość różnych kanonów pomaga zrozumieć kilka znacznie ważniejszych rzeczy.
Pozwala wyjaśnić, dlaczego katolik może cytować 2 Księgę Machabejską, której osoba posiadająca typową protestancką Biblię nie znajdzie w swoim spisie treści.
Pokazuje, dlaczego słowo „Apokryfy” może znaczyć coś innego w rozmowie protestanta i katolika.
Wyjaśnia, dlaczego żydowska Biblia ma 24 księgi, mimo że protestancki Stary Testament posiada 39.
Pomaga też zauważyć, że Biblia jako zbiór ma historię kanoniczną.
Nie spadła z nieba w postaci współczesnego drukowanego tomu z numerami stron, rozdziałami, wersetami i uzgodnionym we wszystkich wspólnotach spisem treści.
Najczęstsze błędy w odpowiedziach na pytanie „ile ksiąg ma Biblia?”
Pierwszym błędem jest podanie wyłącznie liczby 66 bez zaznaczenia, że chodzi o kanon protestancki.
Drugim jest podanie 73 jako liczby wszystkich Biblii chrześcijańskich.
Trzecim jest założenie, że 24 księgi Tanachu oznaczają 15 brakujących ksiąg względem protestanckich 39. W dużej mierze różnicę tworzy sposób liczenia.
Czwartym jest mówienie o jednej liczbie ksiąg „Biblii prawosławnej”, jak gdyby wszystkie Kościoły prawosławne posiadały identyczny sposób klasyfikacji.
Piątym jest twierdzenie, że różnica 66–73 dowodzi sama w sobie, iż jedna ze stron „sfałszowała Biblię”.
Historia kanonu jest znacznie starsza i bardziej złożona.
66 czy 73 – którą liczbę zapamiętać?
Jeżeli pytanie pojawia się w polskim kontekście katolickim, właściwą odpowiedzią jest:
73 księgi.
46 Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu.
Jeżeli pytanie dotyczy typowej Biblii protestanckiej:
66 ksiąg.
39 Starego Testamentu i 27 Nowego.
Jeżeli pytamy o Tanach:
24 księgi.
Jeśli natomiast ktoś pyta po prostu:
„ile ksiąg jest w Biblii?”
najbardziej rzetelna odpowiedź brzmi:
to zależy od kanonu, o którym mówimy.
Ile jest ksiąg w Biblii? Najkrótsza odpowiedź
Katolicka Biblia ma 73 księgi: 46 w Starym Testamencie i 27 w Nowym. Większość Biblii protestanckich ma 66: 39 w Starym i 27 w Nowym. Tanach liczy 24 księgi, choć jego zasadnicza zawartość odpowiada 39 księgom protestanckiego Starego Testamentu, ponieważ część tekstów jest grupowana inaczej. Tradycje prawosławne posiadają szersze i nie całkowicie identyczne kanony, a etiopska tradycja Tewahedo jest tradycyjnie opisywana jako posiadająca 81 ksiąg.
Różnica liczb nie bierze się więc z jednego wydarzenia.
Wynika z dwóch rzeczy:
różnych granic kanonu
oraz
różnych sposobów liczenia tych samych tekstów.
Jeśli zapamiętać tylko jedną zasadę, powinna brzmieć:
zanim odpowiesz, ile ksiąg ma Biblia, zapytaj: Biblia której tradycji?
To jedno doprecyzowanie pozwala uniknąć większości nieporozumień dotyczących 24, 39, 46, 66, 73 czy 81 ksiąg.
Źródła i zakres weryfikacji
Dane dotyczące katolickiego kanonu sprawdzono w oficjalnym Katechizmie Kościoła katolickiego, który wymienia 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 Nowego Testamentu.
Strukturę 24-księgowego Tanachu zweryfikowano w publikacji Society of Biblical Literature, która pokazuje również sposób łączenia Samuela, Królów, Kronik, Ezdrasza-Nehemiasza oraz Dwunastu Proroków.
Zakres ksiąg deuterokanonicznych i różnice pomiędzy kanonami żydowskim, katolickim, protestanckim oraz prawosławnym zweryfikowano w The Cambridge Companion to the Hebrew Bible/Old Testament.
Historię statusu ksiąg deuterokanonicznych i zmian związanych z reformacją sprawdzono w aktualnych opracowaniach Oxford University Press.
Informacje o prawosławnym „dłuższym kanonie” skonfrontowano z materiałami Orthodox Church in America.
Informację o tradycji 81 ksiąg sprawdzono w materiale Ethiopian Orthodox Tewahedo Church.
Data weryfikacji: 25 września 2026 r.
